Höfundur:Netfang:Vefsķša:
Hįkon Ólafsson

Śtgįfuįr:Titill:Rit:
1991Steypuefni - steypugeršHandbók bęnda

Śtgefandi:Śtgįfustašur:Įrgangur:Tölublaš:Bls.:
Bęndasamtök ĶslandsReykjavķk41232


Stey1-ho.doc

Steypuefni – steypugerš

INNGANGUR
Steinsteypa er ašal byggingarefni Ķslendinga og hiš eina, sem aš öllu leyti er ķslenskt. Žetta byggingarefni bżr yfir mörgum góšum eiginleikum umfram önnur og žvķ mun žaš halda velli um ófyrirsjįanlega framtķš.
Helstu eiginleikar steypunnar og žeir sem skipta sköpum varšandi samkeppnishęfni hennar eru:
a) hśn er mótanleg
b) hśn hefur hįtt žrżstižol
Ašrir eiginleikar skipta einnig miklu svo sem hįtt vešrunar- og höggžol, ryšvörn fyrir stįl, hśn brennur ekki og hefur sama hitaženslustušul og stįl.
Alvarlegasti veikleiki steypunnar er lįgt togžol, en vegna žessa er henni hętt viš sprungumyndunum. Annar veikleiki er sį aš steypan er vandasöm ķ framleišslu žar sem hśn er gerš meš blöndun margra ólķkra efna, sem hvert fyrir sig veršur aš standa įkvešnar gęšakröfur auk žess sem eiginleikarnir eru algerlega hįšir innbyršis hlutföllum milli efnanna. Ekki er heldur nóg aš blöndun steypu takist vel, heldur veršur bęši nišurlögn hennar og ašhlśun aš vera ķ lagi til žess aš endanleg gęši séu tryggš.
Af žessu mį Ijóst vera aš margar orsakir geta veriš fyrir lélegri steypu og forsenda fullnęgjandi įrangurs er vandvirkni og žekking.
Hér į eftir mun ég fjalla nokkuš um helstu žętti steypugeršar svo sem: efnisgęši - efniskröfur, eiginleika steinsteypu, og ķblöndunarefni og skżra ķ stuttu mįli frį žjónustu Rannsóknastofnunar byggingarišnašarins, Rb, į žessu sviši.

2. STEYPUEFNI
2.1 Eins og aš framan sagši og raunar liggur ķ hlutarins ešli byggjast gęši og eiginleikar steypu fyrst og fremst į žvķ, aš hrįefnin, ž.e.a.s. fylliefnin annars vegar og sementiš hins vegar, séu góš. Žetta eru undirstöšuatrišin. Ég ętla žvķ aš fjalla nokkru nįnar um žessa tvo žętti.

2.2 Fylliefni
    Til žess aš fylliefni séu hentug til steypuframleišslu žurfa žau aš:
· vera hrein (slam - hśmus)
· vera śr sterku bergi
· hafa góša kornastęršardreifingu
    Ef lķfręn óhreinindi (hśmus) eru ķ sandinum ķ skašlegum męli eru įhrifin žau į steypuna, aš hśn haršnar ekki į ešlilegan hįtt. Hśmusinn bindur nefnilega hluta af kalkinu ķ sementinu og sementsefjan haršnar žvķ ekki.
    Įhrif ólķfręnna óhreininda, ž.e.a.s. mjög fķnar kornastęršir ķ sandinum (leir), eru ekki jafn afdrįttarlaus og įhrifin af hśmus. Skašlegust eru įhrifin, ef mölin er leirsmurš. Leirinn kemur žį ķ veg fyrir, aš sementsefjan bindist vel steinunum og styrkleiki og vešrunaržol steypunnar minnkar verulega. Ekki er mjög algengt aš hśmus skemmi steypuefni ķ žekktum nįmum en fullyrša mį, aš of hįtt leirinnihald ķ steypuefnum vķša um land rżri gęšin verulega. Aušvelt er aš męla lķfręn og ólķfręn óhreinindi og er lżsingu į žvķ aš finna ķ fylgiblaši 1 aftast ķ žessari grein.
    Til žess aš steypa verši vešrunaržolin og sterk žurfa fylliefnin aš vera žaš. Oftast er unnt aš meta žaš śt frį berggreiningu į viškomandi sżni. Ef lķtiš er af móbergi og öšrum veikum bergtegundum telst efniš vešrunaržoliš.
    Eins og ķ öšrum efnum žar sem möl og sandur eru notuš hefur sįldurferillinn mikil įhrif į gęšin. Varšandi steypu žarf ķ fyrsta lagi aš vera įkvešiš hlutfall į milli sands og malar. Einnig veršur sįldurferill hvors fyrir sig aš vera heppilegur. Ķ ĶST-10 eru gefin upp įkvešin mörk fyrir sįldurferil sands en sagt aš sįldurferill malar skuli vera sem nęst beinni lķnu. Į fylgiblaši 2 er sżndur heppilegur sįldurferill fyrir venjulega hśsasteypu. Vissulega er hęgt aš bśa til steypu žótt sįldurferillinn sé ekki eins og heppilegast vęri en viš žaš rżrna gęšin og gallar koma fram ķ steypunni. Į žessu sviši er vissulega talsvert syndgaš ķ dag. Helstu įhrif einstakra žįtta eru eftirfarandi:
a) Ef fylliefniš er malarsnautt žį žarf meira sement (kostnašur vex), vatnsžörf vex, žurrkrżrnun vex og vešrunažol lękkar.
b) Ef fķnsand vantar žį minnkar žjįlnin og steypan veršur erfiš ķ nišurlögn.
c) Ef hįmarks kornastęrš malar minnkar žį eykst vatnsžörf og auka žarf sementsmagn til aš višhalda sama styrk. Til žess aš gott vald nįist į sįldurferli ķ steypu er best aš harpa fylliefniš ķ tvo eša fleiri kornastęršarflokka og blanda žeim sķšan saman ķ réttum hlutföllum.
    Żmis önnur atriši varšandi fylliefni skipta mįli en hafa žó ekki jafn afgerandi įhrif į gęši steypunnar eins og žau, sem getiš er hér aš framan. Af žessum atrišum mį nefna:
a) Kornalögun. Mjög flögótt möl er óheppileg og veldur gjarnan ašskilnaši ķ steypunni.
b) Yfirboršsįferš. Sementsefjan binst ekki nśnu og sléttu yfirborši jafn vel og hrjśfu. Mjög hvass og kantašur sandur minnkar žjįlni steypunnar og eykst žar meš vatnsžörf.
c) Vatnsdręgni og rśmžyngd fylliefna eru stundum notuš, sem męlikvarši į vešrunaržolni.
d) Alkalķvirkni. Įkvęši um alkalķvirkni er aš finna ķ byggingarreglugerš og veršur ekki fjallaš sérstaklega um žaš hér.
    2.3 Sement og eiginleikar žess
    Gęši steypunnar eru ekki sķšur hįš sementinu, sem notaš er, en fylliefnunum. Einstakur steypuframleišandi getur aftur į móti lķtil įhrif haft į gęši sementsins og veršur aš lįta sér nęgja aš įkvarša žaš magn, sem naušsynlegt er til žess aš nį viškomandi styrkleika. Sementiš er dżrasta hrįefniš ķ steypu og žvķ er mikilvęgt aš unnt sé aš komast af meš sem minnst af sementi en žaš nęst ekki nema fylliefniš sé eins og best veršur į kosiš. Hér į Ķslandi er sement framleitt af Sementsverksmišju rķkisins. Varšandi eiginleika žess gildir ķslenskur stašall ĶST-9. Žar er kvešiš į um lįgmarksstyrkleika sementsins og ašrar gęšakröfur, sem til žess eru geršar. Viš Rb hefur veriš haft eftirlit meš gęšum sements og er hęgt aš segja, aš žaš uppfylli vel kröfur stašalsins. Į mynd 1 mį sjį žrżstižol venjulegs Porflandsements mišaš viš lįgmarkskröfur stašalsins.
    Sement er viškvęmt fyrir geymslu og getur žaš haršnaš meš tķmanum og styrkur žess minnkaš. Tališ er žó aš sementiš sé nothęft į mešan aušveldlega er unnt aš mylja kögglana į milli fingra sér. Geymsla fyrir sement žarf aš vera vel žurr. Ef sementspokar eru geymdir lengi er ęskilegt aš umstafla žeim svo aš žeir haršni sķšur.
    Ef vafi leikur į um gęši sements t.d. vegna langrar geymslu(1-2 įr) eša höršnunar er unnt aš senda sżni til Rb til rannsóknar.
      3. ElGlNLElKAR STElNSTEYPU
      3.1 Gęšaflokkun steypu
      Gęši steinsteypu voru til skamms tķma almennt metin śt frį styrkleika hennar. Skv. stašli ĶST-10 1 . hluta grein 4 er styrkur steypu metinn śt frį brotžolsflokkum S-80 til S-. Tölustafurinn aftan viš essiš žżšir žrżstižol 15x30 sm sķvalninga eftir aš žeir hafa veriš geymdir viš 20°C hita og rakamettun (annaš hvort ķ vatni eša gufu) ķ 28 sólahringa.
      Styrkleiki steypu er hįšur ofannefndum žįttum ž.e.a.s. tķma, hita og raka. Framannefnd skilgreining er notuš til žess aš unnt sé aš meta gęši steinsteypu į einhlķtan hįtt į sem skemmstum tķma. Mį segja aš žessi skilyrši séu hin įkjósanlegustu og aš u.ž.b. 90% af endanlegum styrkleika séu komin fram eftir 28 daga. Skilyršin į byggingarstaš eru aftur į móti ekki eins góš. Žaš žżšir yfirleitt, aš steypan er lengur aš nį samsvarandi styrk en hśn gerir žaš žó aš lokum.
      Mikiš af žeim steypuskemmdum, sem fram hafa komiš bęši hérlendis og erlendis stafa af žvķ, aš ekki hefur veriš tekiš nógu mikiš tillit til annarra žįtta en styrkleika, eins og t.d. vešrunaržols.
      Veruleg bót varš į žessu er įkvęši um vešrunaržolna steinsteypu voru sett ķ byggingareglugerš voriš 1987 og žar meš lögleidd.

      TAFLA 1 - kröfur ķ byggingareglugerš til śtisteypu
      Samsetning steypuVešrunarįlag
      vatn + frostvatn + frost + salt
      v/s tala< 0.55> 0.45
      loft (%)> 5> 5
      Sementsmagn (kg/m3)> 300 > 350

      Skżringar: v/s-tala = žyngdarhlutfall milli vatns og sements ķ steypu. Ręšur rakadręgni steypunnar.
      Loft = innblandaš loft (sjį aftar).
      Įšur en žessar reglur voru settar ķ byggingareglugerš var žaš viškomandi hönnušur (verkfręšingur) sem gerši žessar kröfur varšandi hvert mannvirki. Leišbeiningar um slķkt hafa lengi veriš til į Rb-blöšum hjį Rb.

      3.2 Hersluferill steypu
      Deila mį tķmanum eftir blöndun ķ žrjś tķmabil eftir žvķ ķ hvaša įstandi steypan er. Fyrst er efjan ķ pastaformi, sķšan hefst storknun og aš lokum höršnun.
      Nż steypa
      Į fyrsta stigi, žegar steypan er ķ pastaformi, er žrżstižoliš ekkert, žar eš įhrif efnabreytinga milli vatns og sements hafa enn ekki komiš fram.
      Į žessu stigi veršur steypan aš vera žaš žjįl aš henni verši meš góšu móti komiš fyrir ķ mótum og gefin endanleg įferš. Žjįlni er hįš žykkleika steypunnar og samlošun. Žykkleikinn er męldur į grófan hįtt meš sigmįli. Sigmįliš gefur upplżsingar um sveiflur ķ vatnsķblöndun ķ steypuna.
      Žaš aš samlošun ķ steypunni į aš vera góš žżšir aš hętta į ašskilnaši viš flutning hennar ķ mót og žjöppun į ekki aš vera fyrir hendi. Til žess aš samlošun ķ steypu sé góš veršur hśn aš innihalda hęfilega mikiš af fķnefni ž.e.a.s. sement og méla (sandkorn minni en 0,25 mm) og vera meš jafna góša kornastęršardreifingu fylliefnis.
      Vatnsžörf steypu er žaš vatnsmagn, sem žarf til žess aš steypan öšlist tilskilda žykkt (sigmįl). Vatnsžörfin er hįš kornastęršadreifingu og kornalögun fylliefnanna, žeirri žjįlni sem óskaš er eftir og hugsanlegum žjįlniefnum sem notuš eru. en sįralķtiš sementsmagninu.

      Storknun steypu
      Storknun hefst er įhrif efnabreytinga byrja. Storknun lżkur er sementsefjan hefur nįš įkvešnum męlanlegum styrkleika. Styrkleki steypunnar er žó enn óverulegur. Į žessu tķmabili er steypan afar viškvęm. Hśn er sem sagt svo veik, aš hśn springur undan minnsta įlagi en žó svo stķf aš sprungurnar sķga ekki saman. Margir munu kannast viš svokallašar storknunarsprungur, žegar plötur krossspringa skömmu eftir aš .žęr eru lagšar śt. Žetta orsakast af spennum, sem stafa af hrašri kólnun eša śtžornun yfirboršs plötunnar.
        Höršnun steypu
        Er storknun er lokiš hefst höršnunin, en meš henni öšlast steypan endanlega styrkleika sinn. Styrkleikaaukning pr. tķmaeiningu er langhröšust til aš byrja meš eins og sżnt er į mynd 2.
        Endanlegur styrkleiki er hįšur żmsu s.s. v/s-hlutfalli, sementstegund, sementsmagni, hitastigi og rakastigi umhverfis steypuna o.fl.
        Rśmmįlsbreytingar geta įtt sér staš viš höršnun steypunnar.
        Orsök žeirra mį deila ķ eftirtalda flokka:
          Žensla: Alkali-kķsil žensla
          Frostverkanir
          Rżrnun: Plastisk rżrnun
          Kemisk rżrnun
          Žurrkrżrnun
        Alkalķ-kķsil ženslur geta komiš fram ķ steypu ef notaš er virkt fylliefni. Nś er žaš ekki mikiš vandamįl, en nįnari įkvęši varšandi fylliefni er aš finna ķ byggingareglugerš.
        Kemiska rżrnunin stafar af efnabreytingum vatns og sements žar eš höršnuš sementsefjan tekur 8% minna rśmįl en sement og vatn hvort fyrir sig. Žessi rśmmįlsrżrnun veldur žvķ aš loftbólur myndast ķ sementsefjunni įn žess aš steypan sjįlf verši fyrir teljanlegri rżrnun.
        Žurrkrżrnun kannast menn best viš žar eš hśn veldur oftast vandręšum viš venjulega steypugerš. Steypan veršur óhjįkvęmilega fyrir lengdarbreytingum, sem taka veršur tillit til viš hönnun t.d. meš nęgjanlegri jįrnbendingu og/eša žensluraufum. Žurrkrżrnun stafar af žvķ aš hįrpķpuvatn ķ sementsefjunni gufar upp og žar meš dregst sementsefjan saman, (rżrnar). įess vegna mį Ijóst vera aš stęršagrįša rżrnunarinnar er einkum hįš magni hįrpķpuvatnsins en žaš žżšir ķ raun sementsmagni, v/s-hlutfalli og hversu herslan er komin langt į veg. Uppgufunarhraši vatnsins er hįšur m.a. rakastigi loftsins, vindhraša og stęrš og yfirboršsflatarmįli viškomandi mannvirkis. Meš žvķ aš hindra uppgufun mešan steypan er aš haršna er unnt aš minnka žurrkrżrnun steypunnar verulega:
        Heildarrżrnun steypu getur veriš frį 1/4-1 promill, (af žśsundi).
        Hlutfalliš milli žunga vatns og sements ķ steinsteypu er nefnt vatnsementstala. Žetta hlutfall er žżšingarmesta atrišiš viš gerš steinsteypu. Styrkleiki, ending og žéttleiki steypunnar, svo og rżrnunareiginleikar hennar eru hįšir vatnsementstölunni. Žetta stafar af žvķ aš vatnsementstalan er rįšandi fyrir innri uppbyggingu sementsefjunnar.
        Vatnsementstalan er hlutfall žyngdar vatns og sements ķ nżlagašri steypu, og er hśn skilgreind meš žvķ aš deila žunga sementsins, sem sett er ķ steypublönduna ķ žunga vatnsins sem sett er ķ sömu blöndu:

        W = V
        S

        Meš auknu vatnsmagni hękkar vatnsementstalan, en meš auknu sementsmagni veršur hśn lęgri. Lįg vatnsementstala gefur steypunni alltaf betri eiginleika en hį vatnsementstala. Žess vegna į aš nota žaš vatn, sem žarf til žess aš fį naušsynlega žjįlni, en ekkert umfram žaš. Mynd 3 sżnir įhrif v/s-hlutfalls į steinsteypu. Auk žess aš rżra styrkinn žį veldur aukiš v/s-hlutfall aukinni žurrkrżrnun, minni vatnsžéttleika og minni vešrunaržolni.

        3.3 Loftinnihald og vešrun steinsteypu
        Steypan er kölluš vešrunaržolin, ef hśn žolir sķendurtekin frost/žķšuįhrif įn žess aš skemmast. Til žess aš blaut steypa sé vešrunaržolin veršur hśn aš innihalda 4-6% af lofti, sem fęst meš žvķ aš blanda ķ hana hęfilegu magni af loftblendi. Įhrif loftsins mį skżra į eftirfarandi hįtt: Žegar vatn frżs eykst rśmmįl žess um 9%. Ef vatnsmettuš steypa frżs, er ekkert plįss fyrir vatniš til aš ženjast śt, og žvķ veršur steypan fyrir miklum žrżstingi af žessum sökum. Viš sķendurtekna frost-žķšu molnar steypan. Ef steypan er loftblendin mettast hśn aldrei af vatni. Žegar vatniš frżs getur žaš žvķ žanist śt ķ loftrżmiš ķ steypunni og hśn veršur ekki fyrir žrżstingi af žessum sökum (sjį mynd 4).
          4. ĶBLÖNDUNAREFNI Ķ STElNSTEYPU
          4.1 Almennt
          Meš ķblöndunarefnum er įtt viš efni, sem bęta įkvešna eiginleika steinsteypu, žegar žeim er blandaš ķ hana. Sum žessara efna hafa įhrif į fleiri en einn eiginleika steypu, og žótt žau hafi góš įhrif į einu sviši geta žau veriš skašleg į öšrum. Ef fleiri en eitt ķblöndunarefni er notaš, veršur aš kanna sérstaklega įhrif žeirra hverf į annaš.
          Langmikilvęgasta ķblöndunarefniš hér į landi er loftblendiefni. Veršur fjallaš nįnar um žaš en lįtiš nęgja aš gefa yfirlit yfir önnur efni.

          4.2 Flokkar ķblöndunarefna
          Ķblöndunarefni mį flokka į eftirfarandi hįtt:
          a) Yfirboršsvirk efni. Af žessari gerš eru tvö helstu efnin, sem notuš eru į Ķslandi.
          1) Loftblendiefni og
          2) Žjįlniefni (vatnssparar)
          b) Hersluflżtandi efni (accelerators)
          c) Storknunar-seinkandi efni (retardres)
          d) Vatnsžéttiefni
          e) Possolanar
          f) Önnur efni.

          4.3 Loftblendiefni
          Loftblendi er notaš ķ steypu til aš gera hana vešrunaržolna. Žannig er tališ ęskilegt, aš venjuleg vešrunaržolin steypa innihaldi nįlęgt 5% af lofti. Aukaverkanir loftblendis eru annars vegar aš žjįlni steypunnar vex, sem žżšir aš unnt er aš nota minna vatn fyrir sömu žjįlni en žaš žżšir aftur sterkari og betri steypu, og hins vegar aš styrkleikinn minnkar vegna žess aš steypan er ekki eins žétt.
          Loftblendiefni myndar mikiš af örsmįum loftbólum (stęršargrįšan 0,05 mm), sem eiga aš vera jafndreifšar ķ sementsefjunni. Žegar steypa frżs getur vatniš ķ sementsešjunni žanist śt ķ loftbólurnar žannig aš enginn vatnsžrżstingur myndast, sem skemmt gęti sementsefjuna. Einnig koma loftbólurnar ķ veg fyrir, aš ķslinsur myndist ķ sementsefjunni, žannig aš engin žensla į sér staš. Hver loftbóla verndar žó ašeins lķtiš svęši ķ kringum sig, žannig aš nokkur žensla į sér staš ķ sementsefjunni ef fjarlęgš milli loftbóla er of mikil. Žegar aftur į móti įhrif loftbólanna nį saman, veršur enginn hluti sementsefjunnar fyrir frostverkunum og vegna žess; aš vatniš safnast ķ loftbólurnar dregst raunar sementsefjan saman viš lękkandi hitastig, eins og hvert annaš fast efni. Žegar steypan žišnar dregst vatniš aftur śr loftbólunum inn ķ sementsefjuna, žannig aš įhrif loftblendisins eru varanleg.
          Žar sem loftblendiš er jafndreift ķ sementsefjunni žarf meira loftblendi ķ steypu meš litla hįmarkskornastęrš (mikiš magn sementsefju) en ķ steypu meš stęrri steinum (lķtil sementsefja). Ęskilegt loftmagn ķ steypu viš blöndun er:
              3/4' hįmarkskornastęrš - 6,0 + 1 %
              loft 11/2' hįmarkskornastęrš - 4,5 + 1 %
              loft 3" hįmarkskornastęrš - 3,5 + 1 %
              loft 6" hįmarkskornastęrš - 3,0 + 1 % loft
          Eftir aš bśiš er aš leggja śt og titra steypuna mį gera rįš fyrir aš loftmagn hafi minnkaš u.ž.b. 1/5 frį ofangreindum gildum. Ef steypan er hręrš lengi įšur en hśn er lögš nišur minnkar loftiš enn frekar.
          Af žeim žįttum, sem hafa įhrif į magn lofts ķ steypu fyrir įkvešinn skammt af loftblendi mį nefna: Sįldurferill og kornalögun fylliefnis, sementsmagn, blöndunartķmi, sigmįl og hitastig steypu. Loftmagn eykst viš aukiš sigmįl en minnkar viš hęrra hitastig, lengri blöndunartķma eša aukinn fķnleika sements.

          5. ŽJÓNUSTA RANNSÓKNASTOFNUNAR BYGGlNGARIŠNAŠARlNS
          Žjónustunni mį ķ grundvallaratrišum deila ķ tvennt. Annars vegar gefur stofnunin śt upplżsingablöš (Rb-blöš) og rit og hins vegar framkvęmir hśn efnisprófanir.
          Alls hafa veriš gefin śt 15 Rb-blöš į steypusviši. Žar af mį t.d. nefna nišurlögn og ašhlśun steypu, įkvöršun blöndunarhlutfalla ķ steypu, višgeršir į steypuskemmdum, fylliefni ķ steypu o.s.frv. Fyrsta blašiš, sem gefiš var śt 1 974 heitir Steinsteypa - steypuflokkun og blöndunartöflur og er einkum ętlaš til hjįlpar viš steypublöndun žar sem litlar sem engar rannsóknir liggja til grundvallar. Blöšin kosta flest um 200 kr. og er unnt aš fį yfirlit yfir žau send og panta sķšan aš vild.
          Einfaldar efnisprófanir į steypuefnum eru framkvęmdar į ašsendum sżnum. Žį er innifališ męling sįldurferils, berggreining og męling į hśmus og slammi. Slķk rannsókn kostar ķ dag 6-8000 kr. eftir žvķ hversu ķtarlegrar berggreiningar er óskaš. Prófsteypur og żmsar sérhęfšar prófanir eru einnig geršar og er ęskilegt aš bišja um veršupplżsingar žegar óskaš er slķkra męlinga.

          FYLGlBLAŠ 1 MĘLING Į LĶFRĘNUM OG ÓLĶFRĘNUM ÓHRElNlNDUM Ķ SANDI SKV. STAŠLI ĶST-10.

          Lķfręn óhreinindi (hśmus)
          Tęki: a) Męliglas, 250 ml
          b) 3% upplausn af natriumhydroxķši ķ vatni
          Ašferš: Sandur sį er prófa skal er settur ķ męliglasiš og fyllt aš 130 ml merkinu, 3% upplausn af natrķumhydroxiši er bętt ofan į sandinn žar til rśmmįl vökvans og sandsins veršur um 200 ml. Męliglasiš er hrist rösklega og lįtiš standa ķ 24 tķma. Ef lķfręn óhreinindi eru ķ sandinum veršur litur upplausnarinnar gulur og žvķ dekkri sem magniš er meira. Sem višmišun mį segja aš sandurinn er vafasamur ķ notkun ef liturinn er įlķka gulur og viskķ og óhęfur ef liturinn er dekkri.

          Ólķfręn óhreinindi (slam).
          Tęki: Męliglas, 250 ml
          Ašferš: 125 ml af vatni eru settir ķ męliglasiš. Sķšan er fķna fylliefninu sįldraš nišur ķ glasiš, žar til vatniš er komiš upp aš 200 ml merkinu. lnnan 10 mķnśtna er męliglasiš hrist rösklega nokkrum sinnum og um leiš eru höfš stöšug endaskipti į glasinu. Sķšan er męliglasiš lįtiš standa, žar til öll fleytanleg efniskorn hafa botnfalliš, žó aldrei ķ styttri tķma en 24 klst.
              Hin örfķnu efniskorn botnfalla į nokkrum mķnśtum, ef kalķumalśn er uppleyst ķ vatninu ķ hlutfallinu 1 g ķ hverjum lķtra. Vökvinn getur reyndar veriš svolķtiš gruggugur aš sjį, en hann inniheldur samt sem įšur ekki nęgilega mikiš af örfķnum efniskornum, til žess aš žau geti aukiš nokkuš į žykkt botnfallsins.
              Magn örfķnna efniskorna er žykkt botnfallsins męld ķ ml, tilgreint sem hundrašshluti af žykkt sandlagsins ķ męliglasinu. Ęskilegt er aš slam sé minna en 5%. Ekki er žó unnt aš telja efni ónothęft žótt magniš męlist meira en frekari athuganir žurfa žį aš fara fram.

          1 . ALMENNAR KRÖFUR TlL FYLLlEFNA
          1.1 Heppilegur sįldurferill fylliefna ķ steinsteypu til almennra hśsbygginga skal aš jafnaš liggja innan markalķnanna į lķnuritinu hér aš ofan.
          1.2 Helstu kröfur ašrar, sem geršar eru til fylliefna ķ steinsteypu, eru žessar:
              - Hįmarksinnihald lķfręnna óhreininda
              - Hįmarksinnihald örfķnna efniskorna (slam)
              - Mat į eiginleikum bergtegunda og žoli žeirra gegn frost- og vešrunarįhrifum.
          1.3 Ef vafi leikur į gęšum fylliefna mį ganga śr skugga um žau meš prófsteypu til įkvöršunar į brotžoli og vešrunaržoli.
          1.4 Frekari upplżsingar um kröfur til fylliefna er aš finna ķ ĶST 10 (ķslenskur stašall nr. 10) og Rb-blaši Eq 005, Alkalķ-kķsil efnabreytingar ķ steinsteypu.



          Upplżsingažjónusta landbśnašarins, Bęndahöllinni v/Hagatorg
          IS-107 Reykjavķk,, sķmi 563 0300
          uppl@bi.bondi.is